Sekcja 1. Pierwsza konsultacja może mieć różny charakter

Nie każda pierwsza konsultacja wygląda tak samo. Zależy to od terapeuty, nurtu pracy, miejsca, formy spotkania i tego, z czym przychodzisz.

Czasem pierwsze spotkanie jest bardziej informacyjne. Terapeuta pyta o powód zgłoszenia, aktualną sytuację, wcześniejsze doświadczenia z pomocą psychologiczną albo psychiatryczną, oczekiwania i podstawowe kwestie organizacyjne. Czasem już na pierwszej konsultacji pojawia się głębsza rozmowa o trudnościach. Czasem potrzebne są dwie lub trzy konsultacje, zanim zapadnie decyzja o rozpoczęciu regularnej terapii.

Ważne jest jedno: masz prawo zapytać, jak dany terapeuta rozumie pierwszą konsultację i czy po spotkaniu możesz spokojnie zdecydować, co dalej.

Sekcja 2. Co warto powiedzieć na początku?

Nie musisz opowiadać wszystkiego od razu. Na początek pomocne może być krótkie uporządkowanie kilku spraw:

  • z czym się zgłaszasz;
  • od kiedy trwa trudność albo kiedy się nasiliła;
  • czy wcześniej korzystałeś lub korzystałaś z psychoterapii, konsultacji psychologicznej albo psychiatry;
  • czy obecnie jesteś pod opieką lekarza lub przyjmujesz leki;
  • czego mniej więcej oczekujesz od konsultacji;
  • czy jest coś, czego szczególnie się obawiasz.

Nie chodzi o przygotowanie idealnej wypowiedzi. Jeśli trudno Ci mówić, możesz powiedzieć właśnie to: że nie wiesz, od czego zacząć.

Sekcja 3. O co terapeuta może zapytać?

Psychoterapeuta może pytać o sprawy osobiste, ale powinien robić to w sposób związany z celem konsultacji. Pytania mogą dotyczyć aktualnego samopoczucia, relacji, pracy, nauki, rodziny, zdrowia, wcześniejszej pomocy, sposobów radzenia sobie i tego, czego oczekujesz od terapii.

Może też pojawić się pytanie o bezpieczeństwo: czy masz myśli samobójcze, samouszkodzenia, przemoc, silne objawy albo sytuację, która wymaga pilniejszej pomocy. Takie pytania nie są oskarżeniem. Mają pomóc ocenić, jaka forma wsparcia jest właściwa.

Jeśli sytuacja tego wymaga, terapeuta może zasugerować inną albo dodatkową formę pomocy: konsultację psychiatryczną, kontakt z lekarzem, interwencję kryzysową albo pilną pomoc. Nie musi to oznaczać odrzucenia. Może oznaczać, że w danym momencie potrzebne są inne ramy bezpieczeństwa.

Jeśli jakieś pytanie jest dla Ciebie zbyt trudne albo nie rozumiesz, po co pada, możesz o tym powiedzieć. Konsultacja nie musi polegać na odpowiadaniu na wszystko bez zatrzymania.

Sekcja 4. O co Ty możesz zapytać?

Pierwsza konsultacja jest także miejscem na Twoje pytania. Możesz zapytać:

  • jak terapeuta rozumie zgłaszany temat;
  • czy pracuje z podobnymi trudnościami;
  • jak wyglądałyby kolejne spotkania;
  • czy praca byłaby raczej krótkoterminowa czy długoterminowa;
  • jakie są zasady odwoływania spotkań;
  • jaki jest koszt i forma płatności;
  • czy terapeuta korzysta z superwizji;
  • jak terapeuta wyjaśnia poufność i jej ograniczenia;
  • czy pierwsza konsultacja oznacza rozpoczęcie terapii, czy dopiero rozeznanie.

Jeśli chcesz przygotować listę pytań wcześniej, zobacz tekst: O co zapytać psychoterapeutę przed pierwszą konsultacją?.

Poufność jest jedną z podstawowych zasad psychoterapii, ale nie jest absolutna w każdej możliwej sytuacji. Szczególnego omówienia wymagają sytuacje bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia oraz inne przypadki wynikające z prawa. Masz prawo zapytać, jak terapeuta rozumie te granice.

Sekcja 5. Czy trzeba od razu zaufać terapeucie?

Nie. Zaufanie zwykle nie pojawia się automatycznie po pierwszych minutach rozmowy. Pierwsza konsultacja może dać wstępne poczucie, czy sposób rozmowy jest dla Ciebie zrozumiały i czy możesz zadawać pytania bez zawstydzania.

Nie zawsze trzeba czuć natychmiastową ulgę. Pierwsze spotkanie może być stresujące, zwłaszcza jeśli mówisz o trudnych sprawach po raz pierwszy. Ważniejsze może być to, czy po konsultacji rozumiesz, co miałoby się dziać dalej, i czy masz poczucie wystarczającej jasności.

Sekcja 6. Co jeśli po spotkaniu masz mieszane odczucia?

Mieszane odczucia po pierwszej konsultacji są dość częste. Możesz czuć ulgę, zmęczenie, niepewność, nadzieję, napięcie albo rozczarowanie. Samo to nie rozstrzyga jeszcze, czy terapeuta jest odpowiednią osobą.

Po spotkaniu możesz zapytać siebie:

  • czy rozumiem, jak terapeuta widzi dalszą pracę;
  • czy mogłem lub mogłam zadać ważne pytania;
  • czy odpowiedzi były dla mnie wystarczająco jasne;
  • czy wiem, ile kosztują spotkania i jak często miałyby się odbywać;
  • czy coś wymaga doprecyzowania przed kolejnym spotkaniem;
  • czy chcę umówić kolejną konsultację, czy potrzebuję czasu.

Nie musisz podejmować decyzji natychmiast, chyba że sam terapeuta jasno mówi, że taka jest zasada organizacyjna. Nawet wtedy możesz sprawdzić, czy taka forma jest dla Ciebie odpowiednia.

Sekcja 7. Kiedy warto dopytać albo poszukać innej konsultacji?

Warto dopytać, jeśli po spotkaniu nie rozumiesz podstawowych zasad: kosztu, częstotliwości, odwoływania spotkań, formy pracy albo tego, czy konsultacja oznacza rozpoczęcie terapii.

Ostrożność może być uzasadniona, jeśli terapeuta:

  • naciska na natychmiastową decyzję bez przestrzeni na pytania;
  • unika odpowiedzi o kwalifikacje, superwizję albo zasady pracy;
  • obiecuje szybki lub gwarantowany efekt;
  • bagatelizuje Twoje wątpliwości;
  • przekracza granice kontaktu w sposób, który wydaje Ci się niejasny albo zbyt osobisty;
  • deprecjonuje innych specjalistów lub wcześniejsze doświadczenia w sposób kategoryczny.

Nie każda trudna emocja po konsultacji oznacza, że coś było nie tak. Jeśli jednak po spotkaniu masz więcej chaosu niż jasności, możesz wrócić z pytaniem, skorzystać z drugiej konsultacji albo poszukać innej osoby.

Inaczej warto traktować zwykły stres przed rozmową o sobie, a inaczej presję, zawstydzanie, niejasne osobiste propozycje kontaktu albo bagatelizowanie podstawowych pytań o zasady. Te drugie sygnały nie muszą czekać na „wyjaśnienie po kilku spotkaniach”.

Mieszane odczucia warto zestawić z kryteriami opisanymi w poradniku jak wybrać psychoterapeutę, a internetowe oceny czytać z uwzględnieniem ich ograniczonej wiarygodności.