Psychoterapia psychodynamiczna — na czym polega?

Sekcja 1. Najkrócej

W podejściu psychodynamicznym zakłada się, że część sposobów reagowania nie jest dla nas od razu oczywista. Niektóre chroniły przed trudnymi emocjami lub pomagały funkcjonować w przeszłości, ale obecnie mogą ograniczać relacje i wybory. Terapia służy stopniowemu rozpoznawaniu tych procesów, przeżywaniu emocji w bezpiecznych ramach i rozwijaniu większej swobody reagowania.

Sekcja 2. Skąd nazwa „psychodynamiczna”?

Określenie odnosi się do dynamicznych, czasem sprzecznych sił w życiu psychicznym: potrzeb, emocji, wyobrażeń, lęków i sposobów ochrony przed nimi. Człowiek może jednocześnie pragnąć bliskości i obawiać się zależności, chcieć zmiany i chronić znany sposób funkcjonowania albo odczuwać emocję, której znaczenia nie potrafi jeszcze nazwać.

Podejście psychodynamiczne wywodzi się z psychoanalizy, ale współczesna psychoterapia psychodynamiczna obejmuje różne modele. Mogą one różnić się długością, częstotliwością spotkań, stopniem koncentracji na określonym problemie oraz stylem pracy psychoterapeuty. Dlatego nie warto wnioskować o przebiegu terapii tylko na podstawie jednego stereotypu.

Sekcja 3. Na czym skupia się praca?

Tematem może być to, z czym osoba zgłasza się obecnie: objawy, trudne emocje, kryzys, relacje, poczucie własnej wartości albo powtarzające się decyzje. Psychoterapeuta pomaga przyglądać się nie tylko temu, co się wydarza, lecz także jak osoba doświadcza sytuacji, czego oczekuje od innych i w jaki sposób próbuje poradzić sobie z napięciem.

W rozmowie mogą pojawiać się:

• trudne do nazwania lub sprzeczne emocje;
• powtarzające się wzorce bliskości, dystansu, konfliktu lub wycofania;
• przekonania o sobie i innych;
• sposoby unikania bolesnych doświadczeń;
• fantazje, sny i skojarzenia, jeżeli są pomocne w pracy;
• reakcje pojawiające się w relacji terapeutycznej.

Psychoterapeuta nie powinien przedstawiać każdej wypowiedzi jako ukrytego symbolu ani narzucać jednej interpretacji. Rozumienie powstaje w rozmowie i może być korygowane. Dobra interwencja ma pomagać osobie lepiej rozpoznawać własne doświadczenie, a nie udowadniać przewagę wiedzy terapeuty.

Sekcja 4. Jaką rolę ma przeszłość?

Wcześniejsze doświadczenia są ważne, ponieważ mogą wpływać na oczekiwania, sposoby ochrony i wzorce relacji. Nie oznacza to, że każda trudność jest „winą dzieciństwa” albo że trzeba odtworzyć całą historię życia.

Rozmowa o przeszłości ma sens wtedy, gdy pomaga rozumieć teraźniejszość. Przykładowo osoba, która nauczyła się nie prosić o pomoc, może również w terapii minimalizować swoje potrzeby. Zauważenie związku między dawnym przystosowaniem a aktualnym kosztem może otworzyć możliwość innej reakcji.

Psychoterapia psychodynamiczna nie polega na szukaniu winnych. Jej celem jest poszerzenie rozumienia własnego funkcjonowania i stworzenie warunków do zmiany.

Sekcja 5. Dlaczego relacja terapeutyczna jest ważna?

Sposoby przeżywania relacji mogą ujawniać się także podczas terapii. Osoba może obawiać się oceny, oczekiwać odrzucenia, unikać złości albo próbować spełnić domniemane oczekiwania psychoterapeuty. Rozmowa o tym, co dzieje się między uczestnikami spotkania, może pomóc zobaczyć wzorzec w bezpieczniejszych i bardziej uporządkowanych warunkach.

Nie oznacza to, że każda reakcja osoby korzystającej z terapii ma być interpretowana jako „przeniesienie” ani że psychoterapeuta jest nieomylny. Również sposób jego pracy wpływa na relację. Powinien przyjmować pytania i informacje zwrotne, rozpoznawać własne granice oraz korzystać z superwizji.

Relacja terapeutyczna ma jasno określone ramy. Nie jest przyjaźnią ani relacją prywatną. Zasady kontaktu, poufności, odwoływania spotkań i sytuacji poza sesją powinny być omówione w kontrakcie.

Znaczenie relacji jest jednym z elementów wyjaśniających, od czego zależą efekty psychoterapii.

Sekcja 6. Jak może wyglądać sesja?

W wielu modelach nie ma sztywnej agendy. Osoba jest zapraszana do mówienia o tym, co aktualnie ważne, a psychoterapeuta słucha, zadaje pytania, porządkuje znaczenia i zwraca uwagę na powtarzające się procesy. Może łączyć wątki z różnych spotkań i proponować hipotezy do wspólnego namysłu.

Mniejsza struktura nie oznacza braku celu. Psychoterapeuta powinien umieć wyjaśnić, nad czym pracujecie i dlaczego dana forma jest proponowana. W krótkoterminowych modelach cel może być dość wyraźnie określony. W dłuższej terapii bywa szerszy, ale również powinien podlegać rozmowie i okresowemu przeglądowi.

Tempo nie jest jednakowe dla wszystkich. Wgląd, czyli lepsze rozumienie własnych procesów, jest ważny, lecz sam intelektualny opis nie zawsze wystarcza. Zmiana może wymagać także przeżycia emocji, wypróbowania innych sposobów kontaktu i utrwalania nowych doświadczeń.

Pierwsze spotkanie może mieć nieco inny charakter niż późniejsza praca; zobacz, czego spodziewać się na pierwszej konsultacji.

Sekcja 7. Czy terapia psychodynamiczna zawsze jest długa?

Nie. Istnieją modele krótkoterminowe i długoterminowe, bardziej skoncentrowane na jednym problemie oraz obejmujące szersze wzorce osobowości i relacji. Czas trwania zależy od celu, rodzaju trudności, częstotliwości sesji, modelu terapeuty i przebiegu pracy.

Przed rozpoczęciem warto ustalić:

• czy terapia ma planowany termin zakończenia;
• jak często będą odbywać się spotkania;
• jaki jest wstępny cel;
• kiedy zostanie omówiony postęp;
• jak wygląda decyzja o zakończeniu albo zmianie formy pomocy.

Brak możliwości podania dokładnej daty nie powinien oznaczać braku jakichkolwiek ram. Masz prawo pytać o uzasadnienie proponowanej częstotliwości i przewidywany sposób oceny terapii.

Sekcja 8. Czym psychoterapia psychodynamiczna nie jest?

• Nie jest wyłącznie rozmową o dzieciństwie. Punkt ciężkości może obejmować teraźniejszość, relacje i aktualne emocje.
• Nie wymaga leżenia na kozetce. Psychoterapia psychodynamiczna najczęściej odbywa się w rozmowie twarzą w twarz, choć forma zależy od modelu.
• Nie polega na czytaniu w myślach. Interpretacje są hipotezami do wspólnego sprawdzania.
• Nie oznacza, że terapeuta zawsze milczy. Styl aktywności jest różny, ale osoba prowadząca powinna pomagać w pracy i wyjaśniać jej ramy.
• Nie jest z definicji terapią bez końca. Czas i cele powinny być omawiane.

Sekcja 9. O co zapytać przed rozpoczęciem?

Skorzystaj również z listy pytań przed pierwszą konsultacją i porównania głównych nurtów psychoterapii.

• W jakim modelu psychodynamicznym Pan/Pani pracuje?
• Jak rozumie Pan/Pani mój problem i cel terapii?
• Jak często mają odbywać się sesje i z czego wynika ta częstotliwość?
• Czy terapia ma wstępnie określony czas?
• Jak będziemy sprawdzać, czy następuje zmiana?
• Jak wygląda rozmowa o trudnościach w naszej relacji?
• Jakie ma Pan/Pani szkolenie, doświadczenie i superwizję?

Odpowiedź nie musi być wykładem teoretycznym. Powinna jednak pozwalać zrozumieć, na czym będzie polegała współpraca.